Günümüzde bireyler veya şirketler çeşitli nedenlerle sahip oldukları mal varlıklarını devretme yoluna gidebilirler. Miras planlaması, ticari yapı değişikliği, borçlardan korunma veya yatırım stratejisi gibi sebepler, mal varlığı devrinin gündeme gelmesine yol açar.
Ancak mal varlığı devri, hem hukuki hem de mali sonuçlar doğurduğundan, dikkatle planlanması ve yasal çerçevede yapılması gereken bir işlemdir.
Peki, mal varlığı devri nedir, nasıl yapılır, hangi durumlarda geçerlidir ve hukuken nelere dikkat edilmelidir?
Mal Varlığı Devri Nedir?
Mal varlığı devri, bir kişinin sahip olduğu mal, hak veya ekonomik değerlerin bir kısmını veya tamamını başka bir kişiye, şirkete ya da kuruma devretmesi işlemidir. Bu devir, taşınır veya taşınmaz malları, şirket hisselerini, fikri mülkiyet haklarını, banka hesaplarını, alacak haklarını veya sözleşmesel yükümlülükleri kapsayabilir.
Türk hukuk sisteminde mal varlığı devri, Türk Borçlar Kanunu, Türk Medeni Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu çerçevesinde düzenlenmiştir. Mal varlığının devri, bir satış, bağış, miras, şirket birleşmesi veya sermaye aktarımı şeklinde olabilir. Yani mal varlığı devri, tek bir işlem değil; taraflar arasındaki hukuki ilişkiye göre farklı biçimlerde ortaya çıkan geniş bir kavramdır.
Mal Varlığı Devri Neden Yapılır?
Mal varlığı devrinin altında yatan nedenler kişiden kişiye değişir. Ancak genel olarak aşağıdaki amaçlarla yapılır:
Miras Planlaması: Kişiler yaşamları boyunca mallarını çocuklarına veya yakınlarına devrederek miras sürecini sadeleştirebilir.
Ticari Yeniden Yapılanma: Şirket birleşmesi, bölünmesi veya tasfiyesi durumlarında mal varlıkları başka bir tüzel kişiliğe aktarılır.
Borçlardan Korunma: Kimi durumlarda kişiler, borç baskısından kaçınmak için mallarını başkalarına devretmeye çalışabilir. Ancak bu tür “mal kaçırma” girişimleri, alacaklıya zarar verme kastı içeriyorsa hukuken geçersiz sayılır.
Yatırım veya Sermaye Aktarımı: Mal varlığının başka bir şirket veya ortaklığa aktarılması, ekonomik strateji gereği yapılabilir.
Bağış veya Yardım Amacı: Kişi, sahip olduğu malları karşılıksız olarak bir başka kişiye veya kuruma bağışlayabilir.
Mal Varlığı Devri Nasıl Yapılır?
Mal varlığı devri, devredilen malın niteliğine göre farklı yollarla gerçekleştirilir:
Taşınmaz Mallarda Devir (Gayrimenkul):
Tapu müdürlüğünde resmi senet düzenlenerek yapılır. Noter onayı olmadan yapılan işlemler geçersiz sayılır. Örneğin bir evin veya arsanın devri, mutlaka resmî tapu işlemiyle yapılmalıdır.
Taşınır Mallarda Devir:
Malın zilyetliğinin (fiilen tesliminin) karşı tarafa geçirilmesiyle gerçekleşir. Satış sözleşmesi yapılması önerilir.
Şirket Hisselerinde Devir:
Limited şirketlerde hisse devri noter onayıyla yapılır, anonim şirketlerde ise pay defterine kayıt yeterlidir.
Alacak veya Hakların Devri (Temlik):
Borçlar Kanunu’na göre, bir alacak hakkı yazılı şekilde başka bir kişiye devredilebilir. Bu işleme “alacağın temliki” denir.
5.Ticari İşletme veya Mal Varlığı Topluca Devri:
Bir işletmenin veya şirketin tüm varlıklarının bir başka kişiye devri, ticari işletme devri hükümlerine göre yapılır. Bu tür devirlerde ticaret siciline tescil zorunludur.
Bu işlemlerin her biri farklı şekil şartlarına tabidir.
Örneğin taşınmaz devri için tapuda işlem yapılması gerekirken, banka hesabı devri için bankaya resmi bildirim yapılmalıdır.
Mal Varlığı Devri Sözleşmesi Nasıl Hazırlanır?
Mal varlığı devri, mutlaka yazılı bir sözleşme ile yapılmalıdır. Bu sözleşme, devrin konusu, tarafların kimlik bilgileri, devir bedeli (varsa) ve hukuki sonuçlarını içermelidir.
Bir mal varlığı devri sözleşmesinde yer alması gereken başlıca unsurlar şunlardır:
Tarafların kimlik bilgileri (ad, soyad, T.C. kimlik numarası, adres)
Devredilen mal veya hakların ayrıntılı tanımı
Devir bedeli veya bağış niteliği
Teslim tarihi ve şekli
Tarafların beyanları ve onayları
Taraf imzaları ve noter onayı (gerekli hallerde)
Sözleşmede belirsiz ifadelerden kaçınılmalı, devrin kapsamı açıkça tanımlanmalıdır. Özellikle taşınmaz ve şirket hissesi gibi yüksek değerli varlıklarda avukat desteğiyle sözleşme hazırlanması tavsiye edilir.
Mal Varlığı Devri Yaparken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Mal varlığı devri ciddi sonuçlar doğurabileceği için aşağıdaki konulara dikkat edilmelidir:
Devrin konusu ve kapsamı net olmalı.
Vergisel yükümlülükler (harç, tapu, KDV vb.) araştırılmalı.
Aile bireyleri arasındaki devirlerde ileride çıkabilecek miras uyuşmazlıkları öngörülmeli.
Devir, noter veya tapu gibi yetkili merciler önünde yapılmalı.
Taraflar, hukuki danışmanlık alarak işlem öncesinde riskleri değerlendirmeli.
Mal varlığı devri yaparken dikkat edilmesi gerekenleri bu şekilde sıralayabiliriz. Bu önlemler alınmadığında, yapılan devir geçersiz sayılabilir veya ileride miras, vergi ya da alacaklı davalarına konu olabilir.
Sonuç
Mal varlığı devri, yalnızca mülkiyetin el değiştirmesinden ibaret bir işlem değildir; aynı zamanda taraflar açısından önemli hukuki ve mali sorumluluklar doğuran karmaşık bir süreçtir.
Bu nedenle, devir işleminin her aşaması titizlikle planlanmalı ve hukuka uygun şekilde yürütülmelidir. Mal varlığı devri süreci; sözleşme hazırlığı, noter işlemleri, tapu devri, vergisel yükümlülükler ve taraf beyanlarının hukuki geçerliliği gibi teknik konuları içerir. Bu nedenle, sürecin sözleşme hukuku, gayrimenkul hukuku veya ticaret hukuku alanlarında uzman bir avukat tarafından yönetilmesi büyük önem taşır. Yanlış veya eksik yapılan bir mal devri, ileride ciddi maddi kayıplara ve hukuki ihtilaflara neden olabilir.
Bu nedenle her mal varlığı devri;
yazılı sözleşme,
yasal şekil şartları,
ve uzman hukuki danışmanlık çerçevesinde gerçekleştirilmelidir.
Hukuka uygun biçimde yapılan bir mal varlığı devri, taraflar arasındaki güveni güçlendirir, riskleri en aza indirir ve gelecekte doğabilecek uyuşmazlıkların önüne geçer.
Kısacası, bir avukat rehberliğinde yürütülen profesyonel bir devir süreci, mal varlığınızın en sağlam hukuki teminatıdır.
