Sözleşme Hazırlarken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Günümüzde hem bireyler hem de işletmeler için sözleşmeler, hukuki ilişkilerin temel dayanak noktalarından biridir. Ev kiralamaktan iş sözleşmesine, mal alım satımından hizmet anlaşmalarına kadar hayatın her alanında karşımıza çıkar. Ancak birçok kişi, sözleşme imzalarken detaylara dikkat etmediği için ileride ciddi hak kayıplarıyla karşılaşabiliyor.
Bu nedenle sözleşme hazırlarken dikkat edilmesi gerekenler hakkında bilgi sahibi olmak, hem maddi hem de hukuki açıdan güvenli bir ilişki kurmanın en önemli adımıdır.
Sözleşme Hazırlama Süreci
Sözleşme hazırlama süreci, iki veya daha fazla tarafın karşılıklı iradeleriyle belirli bir konuda hak ve yükümlülüklerini tanımladığı yazılı bir belgedir. Bu belge, olası anlaşmazlıklarda delil niteliği taşır. Doğru hazırlanmış bir sözleşme, taraflar arasında hukuki güvenliği sağlar, ileride doğabilecek uyuşmazlıkları önler ve gerektiğinde mahkeme önünde ispat kolaylığı sunar.
Türk Borçlar Kanunu (TBK), sözleşmelerin geçerlilik şartlarını, yorumlanma biçimlerini ve ihlal durumunda uygulanacak yaptırımları belirler. Bu nedenle her sözleşme, hem tarafların iradesini hem de kanuni gereklilikleri doğru şekilde yansıtmalıdır.
Sözleşme hazırlama sürecinin önemini kavradıktan sonra, bu sürecin her aşamasında dikkat edilmesi gereken temel unsurları adım adım inceleyelim.
1. Taraf Bilgilerinin Eksiksiz ve Doğru Olması
Sözleşmenin en temel unsurlarından biri, tarafların kimliğinin doğru biçimde belirtilmesidir.
Gerçek kişilerde: Ad, soyad, T.C. kimlik numarası ve adres bilgilerinin eksiksiz yazılması gerekir.
Tüzel kişilerde: Şirket unvanı, vergi numarası, ticaret sicil numarası ve yetkili temsilci bilgileri yer almalıdır.
Taraf bilgilerinde yapılacak bir hata, sözleşmenin geçerliliğini tartışmalı hale getirebilir veya icra aşamasında ciddi zorluklara neden olabilir.
2. Sözleşmenin Konusu ve Amacının Net Belirtilmesi
Sözleşme hazırlanırken dikkat edilmesi gereken en önemli noktalardan biri, sözleşmenin konusunun açık, belirli ve hukuka uygun olmasıdır.
Belirsiz veya geniş ifadeler, taraflar arasında farklı yorumlara yol açabilir. Örneğin; “hizmet sözleşmesi” hazırlanırken yapılacak hizmetin türü, süresi, kapsamı ve bedeli detaylandırılmalıdır.
Bu sayede, olası bir ihtilafta “taraf neye razı olmuştu” sorusu kolayca cevaplanabilir.
3. Şartların Denge ve Eşitlik İlkelerine Uygun Olması
Bir sözleşmenin adil ve dengeli olması, uzun vadeli iş ilişkilerinde güvenin temelini oluşturur.
Taraflardan birine aşırı yükümlülük, diğerine aşırı ayrıcalık tanıyan hükümler, ileride iptal veya fesih davasına konu olabilir.
Bu nedenle her madde, karşılıklı denge gözetilerek düzenlenmeli; cezai şart, sorumluluk, fesih ve ödeme maddeleri objektif bir şekilde yazılmalıdır.
4. Şekil Şartlarına Uygunluk: Yazılı ve Noter Onaylı Sözleşmeler
Her sözleşme yazılı olmak zorunda değildir; ancak yazılı şekil ispat açısından büyük avantaj sağlar.
Bazı sözleşme türleri ise kanunen şekle bağlıdır. Örneğin:
Taşınmaz satış sözleşmeleri noter huzurunda yapılmadıkça geçerli sayılmaz.
Kira sözleşmeleri yazılı olmasa da noter tasdiki, hukuki geçerliliği güçlendirir.
Bu nedenle, sözleşmenin türüne göre Türk Borçlar Kanunu’ndaki şekil şartları mutlaka dikkate alınmalıdır.
5. Tarafların Hak ve Yükümlülüklerinin Açıkça Belirlenmesi
Sözleşme maddelerinde tarafların hangi yükümlülükleri üstlendiği, ne zaman ve nasıl yerine getireceği açıkça yazılmalıdır.
Örneğin; “satıcı malı teslim eder, alıcı ödemeyi yapar” gibi genel ifadeler yerine, “Satıcı, ürünleri 30 gün içinde kargo yoluyla teslim edecek; alıcı, bedeli en geç 7 iş günü içinde banka transferiyle ödeyecektir.” şeklinde açık ve somut ifadeler kullanılmalıdır.
Bu sayede hem ifanın zamanı hem de ihlal durumundaki sorumluluk netleşmiş olur.
6. Cezai Şart, Fesih ve Tazminat Hükümleri Eklenmeli
Her sözleşme, ihlal durumunda doğabilecek zararların nasıl telafi edileceğini belirtmelidir.
Bu amaçla sözleşmelere;
Cezai şart,
Fesih hakkı,
Tazminat koşulları gibi maddeler eklenmelidir.
Cezai şart, taraflardan birinin sözleşmeye aykırı davranması halinde ödemesi gereken bedeli ifade eder. Bu tür hükümler, tarafları yükümlülüklerini yerine getirmeye teşvik eder ve ihlali caydırıcı hale getirir.
7. Uyuşmazlık ve Yetkili Mahkeme Belirtilmeli
Her sözleşmede, doğabilecek hukuki anlaşmazlıklarda hangi mahkemenin yetkili olacağı açıkça belirtilmelidir. Genellikle “Taraflar arasında doğabilecek uyuşmazlıklarda İstanbul (Çağlayan) Mahkemeleri yetkilidir.” şeklinde bir hüküm tercih edilir.
Bu maddeyi eklememek, ileride yetki uyuşmazlıkları nedeniyle davanın uzamasına yol açabilir.
8. Ek ve Özel Şartların Belirtilmesi
Bazı sözleşmelerde, genel hükümlerin yanı sıra tarafların kendi aralarında kararlaştırdığı özel koşullar da bulunur. Bu koşullar mutlaka yazılı hale getirilmeli ve tarafların onayı alınmalıdır.
Aksi halde sözlü beyanlar, delil olarak kabul edilmeyebilir.
Ek protokoller veya maddeler varsa, bunların da ana sözleşmeye atıfla düzenlenmesi gerekir.
9. Sözleşme Hazırlarken Avukat Desteği Almanın Önemi
Sözleşme hukuku, teknik bilgi gerektiren bir alandır. Küçük bir ifade hatası bile sözleşmenin geçerliliğini etkileyebilir. Bu nedenle, özellikle ticari sözleşmeler, franchise anlaşmaları, ortaklık protokolleri veya taşınmaz satışları gibi yüksek riskli işlemlerde bir sözleşme avukatından hukuki destek almak son derece önemlidir.
Bir avukat, sözleşmenin kanuna uygun hazırlanmasını sağlar, riskleri önceden öngörür ve tarafların haklarını korur.
Sonuç: Güvenli Bir Sözleşme, Sağlam Bir Hukuki İlişki Demektir
Sözleşme hazırlarken dikkat edilmesi gereken noktaları bilmek, hem kişisel hem ticari ilişkilerde güvenli bir zemin oluşturur. Açık, dengeli, kanuna uygun ve net hükümler içeren bir sözleşme, taraflar arasındaki güveni güçlendirir ve olası anlaşmazlıkların önüne geçer.
Bu nedenle her sözleşme, sadece bir metin değil; hukuki güvenliğin teminatı olarak görülmelidir.
